Ter hoogte van Kostvlies, tussen Gieten en Gasselte, ligt een verrassend stukje natuur op de overgang van de Hondsrug naar het Hunzedal. Hier zorgt een hoogteverschil van maar liefst zestien meter voor een afwisselend landschap met glooiende esgronden, steile oevers en helder water. Het Zandgat Kostvlies is ontstaan door zandwinning, maar groeide uit tot een waardevol natuurgebied waar natuur en recreatie hand in hand gaan.
-
Omvang gebied
5 hectare
-
Parkeren
Aan de weg Kostvlies
-
Honden
Aangelijnd toegestaan
-
Wandelen
Hamerlanden paaltjesroute
Van zandwinning naar natuurgebied
Het Zandgat
Het Zandgat ontstond in 1940, toen boer Hendrik Klaassens begon met het afgraven van zand. Veertig jaar lang werd hier zand gewonnen, totdat de provincie Drenthe de concessie in 1980 beëindigde. Daarna kreeg de natuur de ruimte om zich op eigen kracht te ontwikkelen. Langzaam veranderde de zandwinning in een waardevol natuurgebied dat geliefd werd bij de inwoners van Kostvlies. Zij wandelden er, zwommen in de plas en schaatsten er wanneer het ijs dik genoeg was. Ook hielpen zij mee met het onderhoud van het gebied.
Toen het Zandgat jaren later dreigde te worden verkocht aan een commerciële partij, kwamen de omwonenden in actie. In 2016 richtten zij Vereniging De Hamerlanden op om het gebied voor de toekomst veilig te stellen. Samen met Het Drentse Landschap werd een unieke oplossing gevonden. Sinds 2019 zijn Vereniging De Hamerlanden en Het Drentse Landschap gezamenlijk eigenaar van het Zandgat.
Bijzondere natuurwaarden
Het Zandgat beslaat ongeveer 4,5 hectare en staat bekend om zijn heldere, voedselarme water, dat plaatselijk wel zeven meter diep is. Onder water groeien kranswieren en leven onder andere zwanenmosselen, die een goede waterkwaliteit verraden. Ook verschillende vissoorten, zoals snoek, baars, paling en blankvoorn, komen in de plas voor. Daarnaast gebruiken groene kikkers, bruine kikkers en gewone padden het Zandgat als voortplantingsgebied.
Ook boven water bruist het van het leven. Groene spechten, grote bonte spechten, boompiepers en geelgorzen broeden in de omgeving en regelmatig laat ook de ijsvogel zich zien.
Een nieuw thuis voor de oeverzwaluw
Ooit broedden oeverzwaluwen in de steile zuidhelling van het Zandgat. Deze wand rijst ongeveer tien meter uit het water op. Op enig moment bevond zich hier zelfs een van de grootste kolonies oeverzwaluwen van Nederland.
Door erosie en begroeiing raakte de helling steeds minder geschikt als broedplaats. De Groenploeg van Vereniging De Hamerlanden werkte daarom aan vervangende nestgelegenheid.
Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van Vereniging De Hamerlanden werd begin 2026 een nieuwe oeverzwaluwkast gebouwd en onthuld. Binnenin is ruimte gemaakt voor 48 nestkastjes. Nu is het afwachten of de oeverzwaluwen de nieuwe nestplek weten te vinden.
Wandelen en fietsen rondom Zandgat Kostvlies
Vanaf de parkeerplaats bij de golfclub De Semslanden start de wandelroute Kostvlies – Hamerlanden. In deze unieke wandeling ga je dwars onder andere over het golfterrein, met Brasserie De Semslanden, via de oude spoordijk en door het ravijn onder de spoorbrug door. De route is ongeveer 6 kilometer lang en is ook voor de minder goed geoefende wandelaar uitstekend te volbrengen.
Beleefpad
Naast de golfbaan ligt het ecologische bos Hamerlanderhout. Dit is in beheer bij de Vereniging de Hamerlanden. Hier is voor kinderen een beleefpad gemaakt. Dit is een samenwerking tussen Het Drentse Landschap en de Vereniging de Hamerlanden.