Zwartendijksterschans

Al in de middeleeuwen liep er een weg vanuit Norg via Een en Bakkeveen Friesland in. Onderdeel van de weg was de Zwartendijk, een zandrug tussen de venen van Smilde en van Leek.  Wie deze route beheerste, kon de toegang tot Friesland controleren. Om die strategische plek te beschermen, werd de Zwartendijksterschans in 1593 aangelegd in opdracht van Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg. Het doel was om de route af te sluiten voor Spaanse troepen tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

Na de Tachtigjarige Oorlog verloor de Zwartendijksterschans geleidelijk haar militaire functie. Toch kreeg het verdedigingswerk in het Rampjaar 1672 opnieuw een belangrijke rol. Toen Bernhard von Galen, beter bekend als Bommen Berend, het noorden van Nederland binnenviel, werden de verdedigingswerken van de Fries-Groningse Waterlinie versterkt.

Ook de Zwartendijksterschans werd uitgebreid met hogere wallen, diepere grachten en extra geschut. Daarnaast werden grote stukken land onder water gezet om de vijand tegen te houden. Uiteindelijk bleef de schans onaangevallen.

Hoe zag de Zwartendijksterschans eruit?

De Zwartendijksterschans heeft een bijna vierkante vorm en wordt omringd door een brede gracht. Op de vier hoeken liggen uitspringende bastions, vanwaar soldaten de omgeving konden verdedigen. Binnen de schans lag een open terrein en via een brug aan de westzijde was het verdedigingswerk bereikbaar.

De ligging van de ingang laat zien uit welke richting een aanval werd verwacht: vanuit Drenthe. Langs de binnenzijde van de aarden wallen liep een verhoogd pad waarover soldaten zich konden verplaatsen zonder zichtbaar te zijn voor de vijand.