Wie vroeger de vesting Coevorden in handen had, kon de belangrijkste route naar de stad Groningen controleren. Coevorden was een van de weinige plekken waar een goede weg door het veen liep. Ten oosten van Coevorden had echter je een tweede smalle passage over een zandrug genaamd de Katshaar. Hierlangs kon je Coevorden omzeilen.
Een strategische doorgang door het veen
Katshaarschans
Het is niet precies bekend wanneer de Katshaarschans werd gebouwd. Historische bronnen laten zien dat er in 1665 plannen waren om op deze plek een verdedigingswerk aan te leggen. In 1681 wordt de schans voor het eerst genoemd, waaruit blijkt dat zij in de tussenliggende jaren is gerealiseerd.
Aan het einde van de 18e eeuw werd de schans uitgebreid en versterkt vanwege de toenemende dreiging van Pruisische legers. De vierkante schans met gracht en het vooruitgeschoven verdedigingswerk kregen toen grotendeels de vorm die vandaag de dag nog zichtbaar is.
Hoewel de Katshaarschans werd aangelegd om een belangrijke route naar Coevorden te verdedigen, is er voor zover bekend nooit een schot gelost. Toen de omliggende veengebieden verdwenen, verloor de doorgang haar strategische betekenis en raakte de schans buiten gebruik.
Hoe zag de Katshaarschans eruit?
De Katshaarschans bestaat uit een vierkante aarden wal die wordt omringd door een brede gracht. Via een doorgang aan de noordzijde was het verdedigingswerk bereikbaar. Binnen de schans lag een open terrein zonder bebouwing.
Ongeveer honderd meter voor de schans ligt een tweede verdedigingswerk: een langgerekte aarden wal met uitspringende hoeken. Vanaf deze positie konden soldaten de toegangsroute onder vuur nemen en een vijand op afstand houden. Samen vormden de schans en het voorwerk een sterke verdediging van deze belangrijke doorgang door het veengebied.
Herstel van de Katshaarschans
Halverwege de 20e eeuw was de Katshaarschans sterk in verval geraakt. De grachten waren dichtgeslibd en delen van de wallen waren verdwenen. Daarom werd het verdedigingswerk tussen 1959 en 1960 zorgvuldig gerestaureerd onder leiding van archeoloog prof. dr. A.E. van Giffen.
De grachten werden opnieuw uitgegraven, de wallen hersteld en afgewerkt met graszoden. Daarbij is uitgegaan van een vestingplan uit 1797, zodat de Katshaarschans haar historische uiterlijk zoveel mogelijk terugkreeg.
