Midden in het dorp Een staat een voormalig schoolgebouw dat al bijna 150 jaar een vertrouwd onderdeel van het straatbeeld vormt. Door de jaren heen kreeg het verschillende functies, maar zijn historische karakter bleef behouden. Daarmee is het niet alleen een markant gebouw, maar ook een waardevol stukje Drents erfgoed.
Een school in het hart van het dorp
Schooltje te Een
Het dorp Een bestond vroeger uit drie buurtschappen: Noordeinde, Middelboer en Zuideinde. In het centraal gelegen Middelboer stond al halverwege de negentiende eeuw een eenvoudige school met één leslokaal. Naast de school lag een bijzondere driehoekige weidebrink, die nog altijd wordt omringd door zandpaden. Anders dan de meeste Drentse brinken stonden hier geen eiken. Daardoor is deze brink waarschijnlijk uniek in Drenthe.
Omdat het oude schooltje te klein en verouderd was geworden, besloot de gemeenteraad van Norg in 1876 een nieuwe openbare school te bouwen. Op 11 september 1877 werd het nieuwe schoolgebouw feestelijk geopend. Aanvankelijk bestond de school uit één klaslokaal met ruimte voor zestig leerlingen, verwarmd door een grote gietijzeren kachel. In 1914 werd het gebouw uitgebreid met een tweede lokaal en een centrale gang. Ook het vrijstaande bijgebouw, dat werd gebruikt voor de opslag van turf en kolen, dateert uit deze verbouwing. Deze uitbreiding bepaalde het karakteristieke uiterlijk dat het gebouw nog altijd heeft.
Een nieuw leven als atelier
In 1961 sloot de school haar deuren. Door de bouw van een nieuwe school elders in het dorp verloor het gebouw zijn oorspronkelijke functie en stond het enkele jaren leeg.
In 1966 kregen beeldend kunstenaars Nel Haringa en Fred Olijve de voormalige school in gebruik als woning en atelier. In ruil voor het gebruik namen zij het onderhoud van het gebouw voor hun rekening. Daarmee voorkwamen zij dat het monument verder in verval raakte. Niet voor niets schreef de gemeente later dat zij het schoolgebouw “van de ondergang hebben gered”.
In de jaren daarna groeide hun band met het gebouw. In 1994 kreeg de voormalige school de status van rijksmonument en een jaar later konden Nel en Fred het pand van de gemeente kopen. Daarna volgde een ingrijpende restauratie, waarbij onder meer de karakteristieke rondboogramen werden teruggebracht. Ook het interieur bleef grotendeels behouden, met de oorspronkelijke gang, de twee klaslokalen, de balklagen en een fraaie vaste kastenwand. Later werd ook het bijgebouw gerestaureerd.
Een nieuw hoofdstuk voor het schooltje van Een
Na bijna zestig jaar zorg voor het monument wilden Nel Haringa en Fred Olijve het voormalige schoolgebouw ook voor de toekomst veiligstellen. Daarom namen zij begin 2024 contact op met Het Drentse Landschap. Op 24 december 2024 werd de overdracht officieel. Nel en Fred blijven in het voormalige schoolgebouw wonen en werken.
Met de verwerving is opnieuw een belangrijke stap gezet in het behoud van dit bijzondere rijksmonument. Naast het gebouw zelf maken ook het erf, de monumentale bomen en de karakteristieke ligging aan de weidebrink deel uit van de cultuurhistorische waarde van deze bijzondere plek.
