Op de meest onverwachte plekken in de natuurgebieden van Het Drentse Landschap vind je sporen uit de prehistorie. Op onze terreinen liggen meer dan honderd grafheuvels uit de bronstijd en ijzertijd. Soms zijn het opvallende bakens in het veld. Soms vind je ze diep in het bos verstopt.
-
Adres
De grafheuvels liggen op diverse gebieden van Het Drentse Landschap
-
Status
Archeologisch monument
Duizenden jaren oude begraafplaatsen
Grafheuvels
Grafheuvels, ook wel tumuli genoemd, zijn prehistorische begraafplaatsen. Het zijn heuvels van zand en plaggen die werden opgeworpen boven één of meerdere graven. Ze stammen uit verschillende perioden van de prehistorie en laten zien hoe mensen hun doden begroeven en herdachten.
De oudste grafheuvels in Nederland dateren uit het Laat-Neolithicum, vanaf ongeveer 2800 voor Christus. In deze periode, onder meer tijdens de Enkelgrafcultuur en de Klokbekercultuur, werd meestal één persoon begraven in een kuil onder een grafheuvel. De overledene lag vaak in een opgetrokken of hurkende houding. Door de zure zandgrond van Drenthe zijn botresten vrijwel volledig verdwenen. Soms is de plaats van het lichaam nog zichtbaar als een verkleuring in de bodem, een zogenoemd lijksilhouet.
Bij de overledene werden grafgiften meegegeven, zoals aardewerk, hamerbijlen, vuurstenen werktuigen, slijpstenen en pijlpunten.
Veranderende begrafenisrituelen
In de Bronstijd (circa 2100–800 voor Christus) veranderden de begrafenisgewoonten. Bestaande grafheuvels werden vaak opnieuw gebruikt voor meerdere begravingen. Na iedere nieuwe bijzetting werd extra zand en plaggen aangebracht, waardoor de grafheuvel steeds groter werd. Zulke grafheuvels worden meerperiodenheuvels genoemd.
Naast begravingen kwamen ook crematies voor. De gecremeerde resten werden soms in een urn begraven en soms rechtstreeks in een kleine kuil.
Vanaf ongeveer 1100 voor Christus werden overledenen vrijwel alleen nog gecremeerd. De crematieresten werden begraven in een urn of in een klein kuiltje. Vaak lagen veel van deze graven dicht bij elkaar. Zo ontstonden urnenvelden: uitgestrekte begraafplaatsen die uit tientallen of zelfs honderden graven konden bestaan. Urnenvelden liggen vaak in de buurt van oudere grafheuvels.
Meer weten over urnenvelden?
In de eeuwen daarna kregen sommige grafheuvels een nieuwe functie. Ze werden gebruikt als executieplaats of als plek waar geëxecuteerde misdadigers werden tentoongesteld. Daarom worden sommige van deze heuvels nog altijd een Galgenberg genoemd. Ze lagen vaak langs druk gebruikte wegen, zodat voorbijgangers de straffen konden zien. In een tijd zonder georganiseerd politieapparaat had dit een afschrikkende werking.
Een van de mooiste plekken om grafheuvels van dichtbij te beleven is het Tumulibos. Hier liggen tientallen grafheuvels bij elkaar en is de prehistorie nog altijd duidelijk zichtbaar in het landschap. Tijdens een wandeling ontdek je een van de best bewaarde grafheuvelcomplexen van Drenthe.
Waardevolle sporen uit het verleden
Grafheuvels zijn tegenwoordig van grote archeologische waarde. Ze vertellen niet alleen iets over de manier waarop mensen hun doden begroeven, maar ook over het landschap waarin zij leefden. Grafheuvels liggen vaak in de buurt van oude akkers, nederzettingen en historische routes, waardoor ze helpen om verdwenen bewoningsplaatsen terug te vinden.
Veel grafheuvels zijn in de afgelopen eeuwen verdwenen door ontginningen, de uitbreiding van dorpen en de aanleg van wegen. In Drenthe zijn nog ruim 500 grafheuvels bewaard gebleven. Op verschillende terreinen van Het Drentse Landschap zijn ze nog goed zichtbaar, bijvoorbeeld op het Hijkerveld, Kampsheide en in het Tumulibos.
