Es

Als je in Drenthe woont, is de kans groot dat het dorp waarin je woont een esdorp is. Nu vraag je je vast af: wat is een esdorp? Een esdorp is een dorp gebouwd op een zandrug in de buurt van een beekdal. De mensen wisten dan zeker dat hun huizen niet onder water kwamen te staan. Bovendien hadden ze zo schoon water bij de hand. Naast het dorp hadden de boeren een hoger gelegen gezamenlijke akker. Zo'n akker wordt es genoemd.

In het dorp

Een esdorp heeft een stervormig wegenpatroon alle wegen komen samen in het midden van het dorp. Het lijkt net of alle huizen kris kras door elkaar staan. Maar als je goed oplet zie je dat alle boerderijen hun baanderdeuren naar de kant van de weg hebben. Zo konden ze met hun grote karren gemakkelijk naar binnen. Aan de rand van het dorp was een grote open plek, hier werd het vee, zoals schapen, verzameld en werden markten en vergaderingen georganiseerd. Zo'n open plek heet een brink, een esdorp noem je daarom ook wel brinkdorp.

Om het dorp

Om het dorp heen liggen eigenlijk drie gebieden: de essen, het beekdal en het veld. Op de es verbouwen boeren hun gewassen. De hooilanden in de beekdalen werden gebruikt om hooi van te maken voor de dieren. De schapen graasden overdag op het heideveld en stonden 's avonds in de potstal. In de potstal poepten de schapen op de grond. Deze poep werd gemengd met heideplaggen. Dit mestplaggenmengsel werd op de es gegooid zodat de grond heel vruchtbaar werd.

Esdorpen nu

Tegenwoordig is het landschap erg veranderd. Omdat boeren nu kunstmest gebruiken heb je geen heide en schapen meer nodig. Heide werd in de vorige eeuw veranderd in akkerbouwland. Vandaar dat er veel heidevelden verloren is gegaan. 

Akkerkruiden

Door het gebruik van veel mest en onkruidbestrijdings-middelen, groeit er steeds minder (on)kruid zoals de klaproos en de korenbloem. Dat is jammer omdat veel dieren daardoor niet meer in de buurt van de akkers komen. Ook zijn er steeds minder houtwallen waar de dieren in kunnen schuilen. Vooral vogels zoals de patrijs, de kwartel en de geelgors hebben het hierdoor erg moeilijk.

Meer over esdorpen kan je vinden bij Moderne tijd. 

Zandruggen

 
Zandruggen zijn hoge gebieden in het landschap. Het zand is hier tijdens de laatste ijstijd naar toe geblazen. Dit zand noem je dekzand. Vanaf de middeleeuwen ontstonden er veel zandduinen.

Het beekdal

 
Een beekdal is een dal waarin een beek stroomt. De mensen uit het esdorp haalden hier water vandaan voor zichzelf en de dieren. Van de weilanden in het beekdal werd hooi gehaald. Ook liet men er wel hun jonge koeien op grazen. 

De es

 
Een es is eigenlijk gewoon een akker, als een es heel groot werd verhuisde een boer soms zijn hele boerderij! Dan was hij niet zoveel tijd kwijt met heen en weer lopen tussen zijn es en zijn boerderij.