In het oerwoud ontstaan geleidelijk meer open vlakten met de eerste heidevelden. Een gevolg van toenemende invloed van akkerbouw en veeteelt. Grafheuvels zijn in de bronstijd opgebouwd met heideplaggen. De eerste zandverstuivingen ontstaan door een te intensief grondgebruik.
In deze periode is nog steeds sprake van kleine boeren nederzettingen. Op meerdere plaatsen in Drenthe zijn plattegronden van boerderijen uit de bronstijd opgegraven. De nederzettingen bestaan uit slechts enkele boerderijen, met ongeveer 6 bewoners per huis. Akkerbouw en veeteelt vinden plaats in de directe omgeving van de nederzetting. De eerste metaalbewerking vindt plaats in de vorm van het gieten van brons, o.a.: bijlen, speerpunten en sierraden. Daarnaast blijft het gebruik van (vuur)stenen werktuigen gehandhaafd. Andere vondsten uit de bronstijd zijn aardewerk, afvalkuilen en ploegsporen. Belangrijke archeologische monumenten uit de bronstijd zijn de grafheuvels en de meestal onzichtbare urnenvelden.

Grafheuvel Offerberg bij boerderij Kamps

 
 Tumulisbos bij Kampsheide

Grafheuvels

Het ritueel van begraven in grafheuvels dateert van omstreeks 2.900 v.Chr. Gedurende een bepaalde periode was sprake van bijzetting in hunebedden en grafheuvels naast elkaar. Veel grafheuvels en urnenvelden zijn verdwenen in de middeleeuwen. Zij hadden een slechte naam en werden in die tijd in verband gebracht met spoken en hekserij. De eerste Drentse geschiedschrijver en dominee Picardt schrijft in 1660 nog "Dat men in alle landen de heuvels voor woonplaatsen der witte wijven houdt, waarvan de geheugnis nog in vele grijze hoofden is".

De wijze van bijzetting in een grafheuvel wijzigt voortdurend in de loop van de geschiedenis. In de eerste periode werd per graf een dode in een kuil in de grond begraven. Vandaar de naam enkelgrafcultuur. De bijzetting gebeurt in de hurkhouding. De man op zijn rechterzij, met het gezicht naar het zuiden. De vrouw ook met het gezicht naar het zuiden, maar op haar linker zij. De ligging is soms zichtbaar door een schaduw van het lijk als grondverkleuring, een zgn. lijksilhouet. Soms werd een dode begraven in een kist, gemaakt van een uitgeholde boomstam, een zgn. boomkistgraf. Over de dode werd een heuvel van zand opgeworpen. Soms een grote heuvel, soms een lage heuvel (zgn. vlakgraf). Wellicht dat de hoogte van de heuvel te maken had met het aanzien van de dode. Grafgiften in deze periode zijn: hoge, fraai versierde bekers met visgraatmotief (zgn. standvoetbekers), doorboorde stenen hamerbijlen), geslepen bijlen, vuurstenen klingen, slijpstenen en vuurstenen pijlpunten.

Tijdens de overgang naar de bronstijd raken metalen grafgiften in gebruik. Aanvankelijk van koper en in enkele gevallen van goud. Vanaf ca. 2.000 v.Chr. is sprake van introductie van bronzen voorwerpen als grafgift. Voor mannen in de vorm van pijlpunten, bijlen en soms een zwaard, voor vrouwen als sierraden. Vanaf 1.800 v.Chr. worden doden steeds vaker begraven boomkisten. Vanaf nu doet bijzetting in een urn met crematieresten ook haar intrede. Grafheuvels krijgen vaak een kringgreppel, stenenkrans of palenkrans. In de bronstijd worden in een grafheuvel vaak meerdere doden bijgezet. De heuvel wordt daartoe uitgebreid en/of opgehoogd (zgn. 'meerperiodenheuvel').

Vanaf ca. 1.100 v.Chr. vindt uitsluitend nog crematie plaats. De bijzetting van de crematieresten vindt plaats soms met veel urnen bij elkaar, soms zonder urn in een klein kuiltje. Het graf werd afgedekt met een klein heuveltje en omgeven met een greppel. Deze complexen kunnen honderden graven omvatten en worden aangeduid met urnenveld. Urnenvelden liggen vaak in de directe omgeving van de grotere en oudere grafheuvels.

Vanaf ca. 500 v.Chr. bevatten de grafheuvels geen urnen meer. De crematieresten worden alleen afgedekt met een kleine zandheuvel. Ze worden ook wel 'brandheuvels' genoemd. Brandgraven liggen net als de urnenveldgraven vaak in grote groepen bij elkaar.

In de moderne tijd zijn veel grafheuvels verdwenen door ontginningen, uitbreidingen van dorpen, aanleg van infrastructuur, enz. In Drenthe liggen nog ruim 500 grafheuvels. Grafheuvels vindt men ondermeer in de volgende terreinen van Het Drentse Landschap: Hijkerveld (urnenveld + 18 grafheuvels), Kampsheide (44), Tumulibos(30), Boerenveensche Plassen (1), Andere grote complexen grafheuvels in Drenthe zijn: Balloërveld en het Noordsche Veld bij Zeijen.